CSCA công thức hóa học, hóa trị và cách gọi tên tiếng Trung: phải qua cửa này trước khi chọn đề tiếng Trung

Mảng công thức hóa học, hóa trị và cách gọi tên tiếng Trung trong CSCA: 4 bộ đề thật thì cả 4 bộ đều có. Bài này nói rõ hóa trị thường gặp, quy tắc gọi tên tiếng Trung 某化某/某酸某/"亚"/"高", cách viết ký hiệu ion và số oxi hóa, cách xác định liên kết ion và liên kết cộng hóa trị, kèm ví dụ tự soạn, điểm d

CSCA·PRO Editorial TeamNovember 8, 2026 · 12 min read
CSCA·PRO

Bài này nói về mảng nhỏ công thức hóa học, hóa trị và cách gọi tên tiếng Trung trong CSCA. Số câu không nhiều, nhưng trong 4 bộ đề thật thì cả 4 bộ đều xuất hiện, và nó là "ngôn ngữ" để bạn đọc hiểu mọi bài hóa phía sau: viết sai công thức, gọi sai tên thì các bài tính toán và thí nghiệm sau đó cũng mất điểm theo.

Nếu bạn định chọn đề hóa tiếng Trung thì càng phải qua cửa này trước. Ký hiệu ion, tên chất, công thức electron trên đề tiếng Trung không hoàn toàn giống thói quen trong sách giáo khoa tiếng Anh. Bài này nói rõ quy tắc trước, rồi dẫn bạn đi qua một lượt bằng các ví dụ tự soạn.

Mảng này có bao nhiêu câu trong đề thật

Quy định chính thức: môn Hóa 60 phút, 48 câu trắc nghiệm một đáp án, thang điểm 100, trung bình mỗi câu 75 giây. Môn Hóa có thể chọn đề tiếng Trung, cũng có thể chọn đề tiếng Anh, cuối cùng theo yêu cầu của trường bạn xin; cách chọn môn thế nào, có thể xem CSCA thi những môn nào? Chọn môn theo loại hồ sơ, ngành và ngôn ngữ giảng dạy.

Chúng tôi đã thống kê 4 bộ đề thật do thí sinh nhớ lại rồi tổng hợp, tổng 185 câu. Hai điểm kiến thức liên quan đến bài này là:

  • Công thức hóa học, hóa trị và cách gọi tên tiếng Trung: 7 câu, 4 bộ đều có. Trong các mục đã thống kê, "nhận diện tên công thức hóa học" 4 câu, "viết ký hiệu ion" 1 câu; thống kê theo mục chưa đầy đủ, ở đây chỉ liệt kê phần đã thống kê được.
  • Liên kết ion, liên kết cộng hóa trị và cách biểu diễn liên kết: 4 câu, 4 bộ đều có. Trong các mục đã thống kê, "xác định loại liên kết trong chất" 3 câu.

Hai điểm kiến thức này cộng lại là 11 câu, tức 7 câu cộng 4 câu, chỉ là tổng số câu của riêng hai điểm kiến thức này, không chia nhỏ thêm nữa. 11 câu trong 185 câu không tính là nhiều, nhưng "tỷ lệ xuất hiện" của nó là 4 bộ đều thi. Nói cách khác, hai điểm kiến thức này đều xuất hiện trong bốn bộ đề thật đã thống kê, và những câu này thường không khó, thuộc dạng điểm nên giữ chắc.

Cần nói rõ: thống kê chỉ phản ánh đề thật trong quá khứ, không phải cam kết ra đề chính thức.

CSCA công thức hóa học, hóa trị và cách gọi tên tiếng Trung: phải qua những cửa nào trước

Tách ra thì là mấy việc: viết được công thức, gọi được tên, viết đúng ký hiệu, cuối cùng thêm một việc — phân biệt được loại liên kết.

Việc thứ nhất: hóa trị thường gặp

Trước hết nhớ những hóa trị thường gặp nhất (không phải cố định tuyệt đối, ngoại lệ ghi bên dưới):

  • Hiđro +1 (trong hiđrua kim loại như NaH là −1)
  • Oxi −2 (trong peoxit như H₂O₂ là −1)
  • Natri +1, kali +1, bạc +1
  • Magie +2, canxi +2, bari +2, kẽm +2
  • Nhôm +3
  • Clo −1 (trong HClO axit hipoclorơ là +1)

Rồi nhớ những nguyên tố "biết đổi":

  • Sắt +2 và +3
  • Đồng +1 và +2
  • Mangan: trong K₂MnO₄ kali manganat là +6, trong KMnO₄ kali pemanganat là +7

Các nhóm nguyên tử thường gặp phải nhớ như "một khối":

  • Hiđroxit OH⁻, −1
  • Nitrat NO₃⁻, −1
  • Sunfat SO₄²⁻, −2
  • Cacbonat CO₃²⁻, −2
  • Amoni NH₄⁺, +1

Cách nhớ được đề xuất là: trước hết học thuộc hóa trị thường gặp và các nhóm nguyên tử, cuối cùng mới xử lý sắt, đồng, mangan có thể biến đổi. Nhớ chắc nhóm nguyên tử thì viết công thức sẽ nhanh hơn nhiều.

Việc thứ hai: viết công thức hóa học thế nào

Khi viết oxit kim loại và muối thông thường, nói chung đặt kim loại (hóa trị dương) bên trái, phi kim hoặc gốc axit (hóa trị âm) bên phải; chỉ số dưới dùng "cách chéo" để tìm: lấy bội chung nhỏ nhất của trị tuyệt đối hai hóa trị, rồi chia lần lượt cho hóa trị của từng bên.

Thứ tự trái phải này chỉ áp dụng cho loại chất này, đừng áp dụng cho mọi hợp chất. Ví dụ trong NH₃ thì nitơ hóa trị âm lại được viết bên trái.

Ví dụ nhôm oxit: nhôm +3, oxi −2. Bội chung nhỏ nhất của 3 và 2 là 6, nhôm cần 6 ÷ 3 = 2, oxi cần 6 ÷ 2 = 3, viết là Al₂O₃. Kiểm tra lại: (+3) × 2 + (−2) × 3 = 6 − 6 = 0, tổng đại số hóa trị bằng 0, tức là viết đúng.

Việc thứ ba: cách gọi tên tiếng Trung — 某化某, 某酸某, "亚", "高"

  • 某化某: hợp chất hai nguyên tố thông thường phần lớn dùng cách gọi tên này. NaCl 氯化钠 (natri clorua), MgO 氧化镁 (magie oxit), CaCl₂ 氯化钙 (canxi clorua), Al₂O₃ 氧化铝 (nhôm oxit). Muối amoni v.v. cũng có dạng gọi tên này, như NH₄Cl 氯化铵 (amoni clorua) — nó chứa ba nguyên tố mà vẫn gọi là "某化某".
  • 某酸某: chứa gốc axit. K₂SO₄ 硫酸钾 (kali sunfat), CaCO₃ 碳酸钙 (canxi cacbonat), NaNO₃ 硝酸钠 (natri nitrat). Bazơ chứa hiđroxit được gọi là "氢氧化某" (hiđroxit của X), như NaOH 氢氧化钠 (natri hiđroxit).
  • 亚: khi cùng một kim loại có hai hóa trị, cái có hóa trị thấp hơn thêm "亚". FeCl₂ 氯化亚铁 (sắt(II) clorua, sắt +2), FeCl₃ 氯化铁 (sắt(III) clorua, sắt +3); CuCl 氯化亚铜 (đồng(I) clorua, đồng +1), CuCl₂ 氯化铜 (đồng(II) clorua, đồng +2).
  • 高: không phải mọi hóa trị cao đều thêm "高", phải xem tên cụ thể, nhớ theo ví dụ. Ví dụ mangan: trong KMnO₄ mangan +7, gọi là 高锰酸钾 (kali pemanganat); trong K₂MnO₄ mangan +6, gọi là 锰酸钾 (kali manganat). Sắt thì khác: trong FeCl₃ sắt +3, gọi là 氯化铁 (sắt(III) clorua), không thêm "高".
  • 酸: H₂SO₄ 硫酸 (axit sunfuric), H₂SO₃ 亚硫酸 (axit sunfurơ), HNO₃ 硝酸 (axit nitric), H₂CO₃ 碳酸 (axit cacbonic).

Ở đây có một cái bẫy thứ tự ngược nhau giữa tiếng Trung và tiếng Anh: cách gọi tên tiếng Trung đặt anion hoặc gốc axit ở trước, kim loại ở sau, KCl gọi là 氯化钾 (kali clorua); một số sách giáo khoa tiếng Anh viết theo kiểu cation trước thành potassium chloride. Bạn chuyển từ sách tiếng Anh sang thì khi đọc đề dễ đọc ngược thứ tự, thấy tên tiếng Trung phải "đảo lại" được trong đầu.

Việc thứ tư: đừng nhầm ký hiệu ion với số oxi hóa

Sách giáo khoa Trung Quốc và đề trên trang này viết điện tích ion ở góc trên bên phải ký hiệu nguyên tố, số ở trước, dấu dương âm ở sau, số 1 thì bỏ: Mg²⁺, SO₄²⁻. Một số sách tiếng Anh viết thành Mg2+ hoặc Mg+2.

Số oxi hóa viết là +2, −2, dấu ở trước, vị trí cũng khác. Một số sách tiếng Anh dùng chữ số La Mã để biểu thị hóa trị, như iron(II).

Một câu để phân biệt: điện tích ion viết ở góc trên bên phải, số ở trước (Mg²⁺); số oxi hóa viết dấu ở trước (+2).

Phân biệt liên kết ion và liên kết cộng hóa trị thế nào

Đây là thứ tự phán đoán được đề xuất, không phải quy định chính thức, nhưng làm bài thì dùng tốt:

  1. Xem thành phần. Giữa kim loại (hoặc nhóm amoni) với gốc axit, phi kim, nói chung là liên kết ion, ví dụ NaCl, MgO, Na₂SO₄.
  2. Giữa hai nguyên tố phi kim, nói chung là liên kết cộng hóa trị, ví dụ HCl, CO₂, H₂O.
  3. Một số chất có cả hai loại liên kết: trong NaOH giữa Na⁺ và OH⁻ là liên kết ion, giữa O và H là liên kết cộng hóa trị.

Cách viết công thức electron: sách giáo khoa Trung Quốc và phần giảng trên trang này dùng "·" hoặc "×" để biểu thị electron lớp ngoài cùng, hai loại chỉ để phân biệt nguồn gốc electron. Một số sách tiếng Anh chỉ dùng dấu chấm nhỏ. Khi bạn viết thì chỉ cần nhất quán trước sau, nhìn ra được electron nào đến từ nguyên tử nào là đủ.

Ví dụ tự soạn

Các ví dụ dưới đây đều là tự soạn, không phải đề thật.

Ví dụ tự soạn 1: Viết công thức hóa học của nhôm oxit và nhôm sunfat.

Giải: Nhôm oxit — nhôm +3, oxi −2, bội chung nhỏ nhất 6, Al lấy 2, O lấy 3, được Al₂O₃. Kiểm tra: (+3) × 2 + (−2) × 3 = 0.

Nhôm sunfat — nhôm +3, gốc sunfat −2, bội chung nhỏ nhất 6, Al lấy 2, SO₄ lấy 3, được Al₂(SO₄)₃. Kiểm tra: (+3) × 2 + (−2) × 3 = 0. Lưu ý khi gốc axit nhiều hơn một thì phải thêm ngoặc.

Ví dụ tự soạn 2: Gọi tên FeCl₂, FeCl₃, KMnO₄ và nói hóa trị của nguyên tố trung tâm.

Giải: clo là −1, nên trong FeCl₂ sắt là +2, gọi là 氯化亚铁 (sắt(II) clorua); trong FeCl₃ sắt là +3, gọi là 氯化铁 (sắt(III) clorua). Hóa trị thấp thì thêm "亚", nên là "亚铁" chứ không phải "铁".

Trong KMnO₄ kali +1, oxi −2 với 4 oxi, oxi tổng cộng −8. Đặt mangan là x: +1 + x + (−8) = 0, được x = +7. Mangan +7, tên này dùng "高", gọi là 高锰酸钾 (kali pemanganat).

Ví dụ tự soạn 3: Ký hiệu của ion magie viết thế nào? Hóa trị của magie trong MgO viết thế nào?

Giải: ion magie là Mg²⁺ — viết ở góc trên bên phải, số 2 ở trước, dấu dương ở sau. Trong MgO oxi là −2, nên magie là +2, viết là +2 — dấu ở trước. Hai đáp án trông giống nhau, vị trí và thứ tự hoàn toàn khác nhau, đừng viết lẫn.

Ví dụ tự soạn 4: Xác định chủ yếu có loại liên kết hóa học nào trong NaCl, HCl, NaOH.

Giải: NaCl do kim loại natri và phi kim clo tạo thành, là liên kết ion. HCl do hai nguyên tố phi kim tạo thành, là liên kết cộng hóa trị. NaOH có cả hai: giữa Na⁺ và OH⁻ là liên kết ion, giữa O và H là liên kết cộng hóa trị.

Những chỗ dễ sai

  • Viết điện tích ion thành "Mg+2" hoặc "Mg2+", trên đề tiếng Trung phải là Mg²⁺.
  • Viết số oxi hóa thành "2+", phải là +2.
  • Gốc axit nhiều hơn một mà quên thêm ngoặc, viết thành Al₂SO₄₃.
  • Thấy FeCl₃ lại gọi là "氯化亚铁", thực ra +3 thì không thêm "亚".
  • Nghĩ "hóa trị cao thì nhất định thêm 高", gọi FeCl₃ thành "高氯化铁". Cách gọi tên nhớ theo tên cụ thể, đừng tự suy.
  • Nhớ nhầm nhóm amoni NH₄⁺ thành −1. Nó là +1, nên trong (NH₄)₂SO₄ phải có hai nhóm amoni.
  • Xét loại liên kết chỉ nhìn "có phi kim hay không", quên những chất có cả hai loại liên kết như NaOH, Na₂SO₄.
  • Đọc sách tiếng Anh nhiều quá, đọc potassium chloride theo đúng thứ tự thành "钾氯化", thói quen tiếng Trung là "氯化钾".

Gợi ý ôn tập

Những điều dưới đây là gợi ý khi viết bài, không phải quy định chính thức, bạn có thể điều chỉnh theo tình hình của mình:

  1. Trước hết dành hai ngày học thuộc hóa trị thường gặp và năm nhóm nguyên tử thường gặp đến mức viết lại được.
  2. Làm một tấm thẻ nhỏ đối chiếu Trung–Anh: bên trái Mg²⁺, SO₄²⁻, bên phải cách viết trong sách tiếng Anh, mỗi ngày xem một lần.
  3. Tự ra đề: viết bừa 20 công thức hóa học rồi gọi tên từng cái; hoặc viết 20 tên tiếng Trung rồi suy ngược ra công thức. Cái nào viết sai thì chép riêng một dòng.
  4. Xác định loại liên kết theo ba bước ở trên, mỗi loại tìm 5 ví dụ, có ích hơn học thuộc định nghĩa.
  5. Luyện có bấm giờ. Trung bình mỗi câu 75 giây, loại câu này nên cố giải trong 30 giây, để thời gian cho câu tính toán.

Về vị trí của chương này trong cả tờ đề, có thể đối chiếu CSCA môn Hóa thi gì: 9 mảng trong 185 câu của 4 bộ đề thật để sắp thứ tự; học cùng với phản ứng ion thì hiệu quả hơn, xem CSCA hóa học cấu trúc nguyên tử và phản ứng ion: hai mảng mỗi bộ đều thi 5 đến 8 câu.

Bước tiếp theo

Trước hết làm một lần chẩn đoán 15 phút để xem mình tắc ở đâu trong công thức hóa học, hóa trị và loại liên kết; sau đó vào trung tâm học hóa luyện theo điểm kiến thức, đem những quy tắc hôm nay dùng vào.

Đọc thêm

Last verified on November 8, 2026. CSCA·PRO is an independent exam-prep platform, not affiliated with the official CSCA exam or its organizers; exam arrangements follow official announcements.

Want to know which questions slow you down?A 15-minute level test with a report as soon as you submit.
Free level test
What does this mean for you? Ask usThe CSCA·PRO team replies