Bài toán logarit trong môn Toán CSCA: tính giá trị và so sánh lớn nhỏ, làm thế nào khi không có máy tính

Trong môn Toán CSCA, "logarit và hàm logarit" xuất hiện 16 câu trong 7 bộ đề thi thật, trong đó 8 câu tính giá trị biểu thức logarit, 7 câu so sánh lớn nhỏ các logarit. Bài này trình bày các quy tắc tính, công thức đổi cơ số và phương pháp dùng trung gian so với 0, 1, kèm ví dụ tự biên soạn, để làm

CSCA·PRO Editorial TeamNovember 8, 2026 · 12 min read
CSCA·PRO

Bài này nói về một dạng bài trong môn Toán CSCA: logarit. Cụ thể có hai cách hỏi. Cách thứ nhất là cho một biểu thức logarit và yêu cầu tính giá trị; cách thứ hai là cho vài logarit và yêu cầu so sánh lớn nhỏ. Cả hai dạng đều không cần tính ra số thập phân chính xác, chỉ dựa vào biến đổi, ghép số và phán đoán là làm xong. Điểm này rất quan trọng, vì kỳ thi không cho dùng máy tính.

Trước hết nói về quy định thi, để bạn hiểu vì sao đáng để luyện. Môn Toán CSCA 60 phút, 48 câu trắc nghiệm chọn một đáp án, điểm tối đa 100, trung bình mỗi câu khoảng 75 giây. Quy định thi tập trung trên máy tính và bản cam kết thi trung thực đều ghi rõ: cấm mang và sử dụng máy tính. Trong phòng thi không có nút nào để bấm, chỉ có thể tính tay và tính nhẩm. Bài logarit đúng là dạng bài "dùng đúng công thức là tính được", luyện thành thạo là điểm chắc chắn.

Bài logarit trong môn Toán CSCA rốt cuộc thi bao nhiêu

Chúng tôi đã thống kê 7 bộ đề thi thật môn Toán, tổng cộng 333 câu, mỗi câu chỉ được xếp vào một điểm kiến thức theo điểm kiểm tra chính. "Logarit và hàm logarit" nằm trong mô-đun hàm số, tổng cộng 16 câu, cả 7 bộ đều có. Các mục con của nó là:

  • Tính giá trị biểu thức logarit: 8 câu
  • So sánh lớn nhỏ các logarit: 7 câu
  • Tính chất hàm logarit: 1 câu

Nói cách khác, hai dạng tính giá trị và so sánh lớn nhỏ mà bài này chủ yếu nói tới cộng lại là 15 câu, chiếm phần lớn trong 16 câu đó.

Ngoài ra, "hàm số mũ" có tổng cộng 3 câu, 3 trong 7 bộ đề có, các mục con đã thống kê đều là "xác định tính chất hàm số". Hàm số mũ là nền tảng của logarit, nên học hai điểm kiến thức này cùng nhau. Cộng số câu của hai điểm kiến thức: 16 + 3 = 19 câu.

Thống kê chỉ phản ánh các đề thi thật đã qua, không phải cam kết ra đề của cơ quan chính thức. Nhưng ít nhất nó cho thấy một điều: điểm kiến thức này bộ đề nào cũng có, không thể bỏ qua.

Những gì cần biết: định nghĩa, quy tắc tính, công thức đổi cơ số

Định nghĩa: trong log_a N, a gọi là cơ số, N gọi là số dưới dấu logarit (một số sách giáo khoa tiếng Anh chỉ gọi N là argument). Yêu cầu a > 0 và a ≠ 1, N > 0. Ba giới hạn này là tiền đề của mọi bài sau.

Giá trị đặc biệt: log_a 1 = 0, log_a a = 1, log_a(1/a) = −1. Hai giá trị đầu là "trung gian" hay dùng nhất khi so sánh lớn nhỏ.

Ba quy tắc tính (đều yêu cầu M > 0, N > 0):

  • log_a(MN) = log_a M + log_a N
  • log_a(M/N) = log_a M − log_a N
  • log_a(M^n) = n·log_a M

Công thức đổi cơ số: log_a b = log_c b / log_c a. Hai hệ quả thường dùng: log_a b · log_b a = 1; log_a b · log_b c = log_a c (cơ số nối đầu đuôi, có thể "triệt tiêu").

Ký hiệu: sách giáo khoa Trung Quốc ký hiệu logarit cơ số 10 là lg N; một số sách tiếng Anh coi log N không ghi cơ số là logarit cơ số 10, tức log₁₀ N. ln N là logarit cơ số e. Khi đọc đề phải xác nhận cơ số trước, bước này nhìn sai là cả bài sai.

Tính chất hàm số mũ: y = a^x, đồng biến khi a > 1, nghịch biến khi 0 < a < 1; tập giá trị là (0, +∞), đồ thị luôn đi qua điểm (0, 1). Sách giáo khoa Trung Quốc dùng ngoặc tròn để chỉ khoảng mở, một số sách viết ]0, +∞[, nghĩa như nhau.

Tính chất hàm logarit: y = log_a x là hàm ngược của hàm số mũ, tập xác định là (0, +∞), đồ thị luôn đi qua điểm (1, 0), tính đơn điệu giống hàm số mũ cùng cơ số. Sách giáo khoa Trung Quốc ký hiệu tập xác định là D_f, một số sách tiếng Anh viết thẳng là domain.

Ước lượng: cách phán đoán một logarit nằm giữa hai số nguyên nào mà không dùng máy tính là kẹp số dưới dấu logarit giữa hai lũy thừa cùng cơ số. Ví dụ log₂5: vì 2² = 4 < 5 < 8 = 2³, nên 2 < log₂5 < 3. Thao tác này hay dùng khi so sánh lớn nhỏ.

So sánh lớn nhỏ các logarit: dùng 0 và 1 làm trung gian

Bài so sánh lớn nhỏ không cần tính ra giá trị chính xác, chỉ cần sắp được thứ tự. Nên đi theo trình tự cố định này:

  1. So với 0 trước: khi số dưới dấu logarit lớn hơn 1, cơ số lớn hơn 1 cho kết quả dương, cơ số nằm giữa 0 và 1 cho kết quả âm.
  2. Rồi so với 1: dùng log_a a = 1. Khi cơ số lớn hơn 1, nếu số dưới dấu logarit lớn hơn a thì kết quả lớn hơn 1; khi cơ số nằm giữa 0 và 1 thì kết luận ngược lại.
  3. Vẫn chưa được thì tìm trung gian: thường dùng 1/2, −1, hoặc đổi về cùng cơ số rồi so. Khi cùng một số dưới dấu logarit mà khác cơ số, phải xem số dưới dấu logarit trước: nếu số đó lớn hơn 1 và hai cơ số cùng nằm trong (0, 1) hoặc cùng nằm trong (1, +∞), thì cơ số càng lớn, giá trị logarit càng nhỏ; khi số dưới dấu logarit nằm giữa 0 và 1 thì kết luận ngược lại. Lưu ý không được dùng quy tắc này vắt qua 1: ví dụ log₀.₅2 = −1, còn log₂2 = 1, cơ số 0.5 nhỏ hơn 2 mà giá trị lại còn nhỏ hơn.

Ba bước như vậy có lợi là mỗi câu đều có thao tác cố định, không phải nghĩ cách tại chỗ trong phòng thi.

Ví dụ tự biên soạn

Các ví dụ dưới đây đều do tôi tự biên soạn, không phải đề thi thật; các con số được chọn riêng để tính tay được.

Ví dụ 1: cùng cơ số trừ nhau, rồi ghép thành 1

Tính log₂6 − log₂3 + lg5 + lg2.

Giải: nửa đầu dùng quy tắc logarit của thương: log₂6 − log₂3 = log₂(6/3) = log₂2 = 1. Nửa sau dùng quy tắc logarit của tích: lg5 + lg2 = lg(5 × 2) = lg10 = 1. Biểu thức ban đầu = 1 + 1 = 2.

Nhớ kết quả quen thuộc này: lg2 + lg5 = 1. Rất nhiều bài tính giá trị có bước cuối cùng dựa vào nó để kết thúc.

Ví dụ 2: đổi cơ số, cơ số nối đầu đuôi

Tính log₂5 · log₅8.

Giải: đổi log₅8 về cơ số 2: log₅8 = log₂8 / log₂5 = 3 / log₂5. Thay lại: log₂5 × 3 / log₂5 = 3.

Cũng có thể dùng thẳng hệ quả log_a b · log_b c = log_a c: log₂5 · log₅8 = log₂8 = 3. Hai cách viết cho cùng kết quả, trong phòng thi dùng hệ quả thì nhanh hơn.

Ví dụ 3: so sánh lớn nhỏ ba số

So sánh a = log₂3, b = log₃2, c = log₀.₅3.

Giải: so a với 1: log₂3 > log₂2 = 1, nên a > 1. b nằm giữa 0 và 1: 0 = log₃1 < log₃2 < log₃3 = 1. Cơ số của c là 0.5 nhỏ hơn 1 nên hàm nghịch biến, mà 3 > 1, do đó log₀.₅3 < log₀.₅1 = 0, c là số âm. Kết luận: a > b > c.

Ví dụ 4: so sánh có chứa cơ số (dễ bỏ sót nghiệm)

Nếu log_a 2 < 1, tìm khoảng giá trị của a.

Giải: viết 1 thành log_a a, biểu thức ban đầu trở thành log_a 2 < log_a a. Độ lớn của cơ số ảnh hưởng tới tính đơn điệu, buộc phải chia hai trường hợp:

  • Khi a > 1, hàm đồng biến, từ log_a2 < log_a a suy ra 2 < a, tức a > 2.
  • Khi 0 < a < 1, hàm nghịch biến, suy ra 2 > a. Điều kiện này luôn đúng trong 0 < a < 1, nên cả đoạn này đều thỏa mãn.

Gộp lại: a ∈ (0, 1) ∪ (2, +∞). Viết thành ]0, 1[ ∪ ]2, +∞[ cũng là cùng một tập hợp.

Ví dụ 5: biến đổi nhờ lg2 + lg5 = 1

Tính (lg2)² + lg2 · lg5 + lg5.

Giải: hai số hạng đầu đặt nhân tử chung lg2: lg2(lg2 + lg5) = lg2 × 1 = lg2. Cộng thêm lg5 ở cuối: lg2 + lg5 = 1. Đáp án là 1.

Ví dụ 6: giải bất phương trình bằng tính đơn điệu

Giải bất phương trình lg(x − 1) < 1.

Giải: trước hết viết điều kiện số dưới dấu logarit lớn hơn 0: x − 1 > 0, tức x > 1. Rồi viết 1 thành lg10, bất phương trình trở thành lg(x − 1) < lg10. Hàm logarit cơ số 10 đồng biến, nên x − 1 < 10, tức x < 11. Giao hai phần: 1 < x < 11.

Nếu bài này đổi cơ số thành một số nằm giữa 0 và 1 (ví dụ log₀.₅), chiều bất đẳng thức phải đảo lại, đây là chỗ dễ mất điểm nhất.

Những lỗi dễ mắc

  • Quên điều kiện số dưới dấu logarit lớn hơn 0. Khi tìm tập xác định, phải viết số dưới dấu logarit lớn hơn 0, cơ số lớn hơn 0 và khác 1 trước, rồi mới tính tiếp. Ví dụ tập xác định của f(x) = log₂(x − 1) là x > 1.
  • Mặc định cơ số lớn hơn 1. Những bài như ví dụ 4 mà bỏ nhánh 0 < a < 1 thì đáp án thiếu mất một nửa.
  • Tách quy tắc bừa. log_a(MN) = log_a M + log_a N yêu cầu M, N đều lớn hơn 0. Không được tách log₂[(−2)×(−3)] thành log₂(−2) + log₂(−3), vì hai số hạng sau tự chúng không có nghĩa.
  • Viết phép nhân thành phép cộng. log_a M + log_a N không bằng log_a(M + N), hai bên nói chung không bằng nhau.
  • Nhìn sai cơ số và ký hiệu. Trong đề tiếng Trung, lg N là cơ số 10, ln N là cơ số e; trong đề tiếng Anh, log N không ghi cơ số thường là cơ số 10.
  • Kẹp sai lũy thừa khi ước lượng. Muốn xác định khoảng của log₂5 phải kẹp giữa 4 và 8, không phải 2 và 4. Trước khi viết, hãy liệt kê các lũy thừa của 2 một lượt: 2, 4, 8, 16.
  • Dựa vào máy tính. Luyện tập hằng ngày hãy tính tay, ghép số về các lũy thừa của 2, lũy thừa của 10, vào phòng thi mới không luống cuống.

Gợi ý ôn tập (gợi ý học tập, không phải quy định chính thức)

  1. Trước hết dành nửa ngày ôn lại hàm số mũ: đồ thị, tính đơn điệu, tập giá trị (0, +∞). Hàm số mũ rõ rồi thì logarit là phép toán ngược của nó, học sẽ nhẹ hơn nhiều.
  2. Học thuộc ba quy tắc tính, công thức đổi cơ số, hai giá trị đặc biệt (log_a1 = 0, log_aa = 1), cộng thêm lg2 + lg5 = 1.
  3. Làm một nhóm 10 đến 15 câu tính giá trị, tập trung vào hai hướng "ghép về cùng cơ số" và "ghép thành 1".
  4. Với bài so sánh lớn nhỏ, viết các bước theo trình tự "so 0 trước, so 1 sau, rồi tìm trung gian", đừng làm theo cảm giác.
  5. Luyện có giới hạn thời gian, mỗi câu khoảng 75 giây; quá giờ thì đánh dấu bỏ qua, quay lại sau. Hằng ngày có thể luyện theo điểm kiến thức ở trang luyện đề.
  6. Mỗi lần làm xong một nhóm, phân loại câu sai theo nguyên nhân: nhớ sai công thức, nhìn sai cơ số, hay bỏ sót điều kiện số dưới dấu logarit lớn hơn 0. Phân loại có ích hơn chép đáp án.

Bước tiếp theo

Muốn biết trước trình độ logarit của mình đang ở đâu, bạn có thể làm một lần chẩn đoán 15 phút; muốn học có hệ thống theo điểm kiến thức thì vào Trung tâm học Toán, học xong rồi quay lại luyện đề để củng cố.

Đọc thêm

Last verified on November 8, 2026. CSCA·PRO is an independent exam-prep platform, not affiliated with the official CSCA exam or its organizers; exam arrangements follow official announcements.

Want to know which questions slow you down?A 15-minute level test with a report as soon as you submit.
Free level test
What does this mean for you? Ask usThe CSCA·PRO team replies