Đồ thị hàm số lượng giác môn Toán CSCA: chu kỳ, tính đơn điệu và cách nhận biết nhanh công thức cung liên kết

Trong môn Toán CSCA, ba mảng kiến thức công thức cung liên kết, đồ thị sin–cos và đồ thị tan–cot cộng lại là 22 câu. Bài này nói rõ cách dùng câu vè “lẻ đổi, chẵn giữ nguyên, dấu xét theo góc phần tư”, cách áp công thức chu kỳ T = 2π/|ω|, kèm 5 ví dụ tự soạn, cùng danh sách lỗi thường gặp và thứ tự

CSCA·PRO Editorial TeamNovember 8, 2026 · 9 min read
CSCA·PRO

Trong môn Toán CSCA, lượng giác là phần “công thức nhiều, đồ thị trừu tượng, nhưng dạng bài rất cố định”. Nhiều bạn thuộc công thức rồi, nhưng vào phòng thi thấy sin(7π/6) hay y = 3 sin(2x − π/3) vẫn phải dừng lại nghĩ rất lâu.

Bài này nói về ba mảng kiến thức gắn chặt nhất với đồ thị hàm số lượng giác trong môn Toán CSCA: công thức cung liên kết, đồ thị và tính chất của hàm sin, cos, đồ thị và tính chất của hàm tan, cot. Mục tiêu là để bạn nhìn đề là xác định được ngay chu kỳ và tính đơn điệu, không cần vẽ đồ thị đầy đủ, cũng không cần máy tính.

Ba mảng kiến thức này: 7 bộ đề thật, tổng cộng 22 câu

Nói về độ “nặng” trước. Trang này đã thống kê 7 bộ đề Toán thật, tổng cộng 333 câu, mỗi câu chỉ được xếp vào một mảng kiến thức theo phần kiến thức chính được kiểm tra và chỉ tính một lần:

  • Công thức cung liên kết: 7 câu, 6 trong 7 bộ đề đã ra
  • Đồ thị và tính chất của hàm sin, cos: 10 câu, cả 7 bộ đề đều ra (trong đó 4 câu xác định chu kỳ, 6 câu về tính chất sin–cos)
  • Đồ thị và tính chất của hàm tan, cot: 5 câu, 4 trong 7 bộ đề đã ra

Cộng ba mảng kiến thức này lại là 7 + 10 + 5 = 22 câu. Số lượng không phải nhiều nhất trong chương này, nhưng riêng mảng đồ thị sin–cos xuất hiện ở cả 7 bộ đề, rất ổn định; hơn nữa phần này thường không khó, thuộc kiểu “học được là có điểm”.

22 câu nhắc dưới đây chỉ đến từ thống kê của ba mảng kiến thức trên, không gồm các mảng kiến thức lượng giác khác. Những thống kê này chỉ phản ánh đề thật trong quá khứ, không phải cam kết ra đề của cơ quan chính thức.

Công thức cung liên kết: dùng câu vè “lẻ đổi, chẵn giữ nguyên, dấu xét theo góc phần tư” thế nào

Câu vè này áp dụng cho mọi phép rút gọn dạng k·π/2 ± α, làm theo hai bước:

  1. Lẻ đổi, chẵn giữ nguyên: xét k là số lẻ hay số chẵn. Nếu k lẻ, tên hàm phải đổi — sin thành cos, cos thành sin, tan thành cot; nếu k chẵn, tên hàm giữ nguyên.
  2. Dấu xét theo góc phần tư: coi α là góc nhọn, xác định góc ban đầu k·π/2 ± α rơi vào góc phần tư thứ mấy, rồi xem hàm ban đầu ở góc phần tư đó dương hay âm.

Ví dụ, rút gọn cos(5π/6). Viết nó thành π − π/6, ở đây k = 2, chẵn, tên hàm giữ nguyên, vẫn là cos. Coi π/6 là góc nhọn, π − π/6 nằm ở góc phần tư thứ hai, cos ở góc phần tư thứ hai là âm. Vậy cos(5π/6) = −cos(π/6) = −√3/2.

Xem thêm một ví dụ có k lẻ: rút gọn sin(2π/3). Viết thành π/2 + π/6, k = 1, lẻ, sin phải đổi thành cos. Coi π/6 là góc nhọn, π/2 + π/6 ở góc phần tư thứ hai, sin ở góc phần tư thứ hai là dương. Vậy sin(2π/3) = +cos(π/6) = √3/2.

Câu quan trọng nhất: “coi α là góc nhọn” chỉ là công cụ để xét dấu, dù α vốn là góc gì thì vẫn xét như vậy. Nhớ ngược chỗ này là sai dấu cả bài.

Giá trị các góc đặc biệt phải thuộc lòng: sin 0 = 0, sin(π/6) = 1/2, sin(π/4) = √2/2, sin(π/3) = √3/2, sin(π/2) = 1; thứ tự của cos thì đúng ngược lại. CSCA không cho dùng máy tính, những giá trị này phải đọc ra ngay, khi luyện tập bình thường thì đừng bấm máy tính, có thể kết hợp cách luyện tính nhẩm.

Đồ thị hàm số lượng giác môn Toán CSCA: nhìn ra chu kỳ trong một cái liếc

Sách giáo khoa Trung Quốc viết hàm dạng sin là y = A sin(ωx + φ), chu kỳ dương nhỏ nhất là T = 2π/|ω|. Một số sách tiếng Anh viết y = a sin(bx + c) + d, chu kỳ viết là 2π/|b|, cùng một chuyện, chỉ khác chữ cái.

Xác định chu kỳ, nắm bốn điểm:

  • Mẫu số có dấu giá trị tuyệt đối. ω = −3 và ω = 3 có chu kỳ hoàn toàn giống nhau.
  • A chỉ quyết định biên độ, không ảnh hưởng chu kỳ.
  • Lượng dịch chuyển φ không ảnh hưởng chu kỳ.
  • Chu kỳ của tan, cot là π/|ω|, không phải 2π/|ω|. Đây là lỗi phổ biến nhất.

Ngoài ra, sách Trung Quốc dùng đơn vị radian, chu kỳ viết 2π; một số sách tiếng Anh dùng đơn vị độ, viết 360°, nói về cùng một chu kỳ, đừng tưởng số khác nhau là hai kết luận khác nhau.

Tính chất thường dùng của sin–cos:

  • y = sin x: tập xác định là toàn bộ số thực, tập giá trị [−1, 1], hàm lẻ, đồng biến trên [−π/2 + 2kπ, π/2 + 2kπ].
  • y = cos x: tập xác định là toàn bộ số thực, tập giá trị [−1, 1], hàm chẵn, nghịch biến trên [2kπ, π + 2kπ].
  • Vẽ đồ thị phác dùng “phương pháp năm điểm”: lấy năm điểm then chốt trong một chu kỳ. Một số sách tiếng Anh gọi là five key points, không dùng tên tiếng Trung này.

Tan, cot: tính đơn điệu phải nói kèm khoảng

y = tan x: tập xác định là x ≠ π/2 + kπ, tập giá trị là toàn bộ số thực, hàm lẻ, chu kỳ π, đồng biến trên mỗi khoảng (kπ − π/2, kπ + π/2).

Chỗ này cần chú ý cách nói: “đồng biến trên mỗi khoảng” không bằng “đồng biến trên toàn bộ tập xác định”. Vì quanh x = π/2, đồ thị nhảy từ dương vô cực sang âm vô cực, nên không thể nói nó đồng biến trên toàn bộ tập xác định. Cách nói này rất hay gặp trong câu hỏi đúng–sai.

y = cot x: tập xác định là x ≠ kπ, tập giá trị là toàn bộ số thực, hàm lẻ, chu kỳ π, nghịch biến trên mỗi khoảng (kπ, kπ + π).

Về ký hiệu, sách Trung Quốc và đề trên trang này viết tan, cot; một số sách ở khu vực tiếng Nga viết tg, ctg, là cùng một hàm, thấy thì đừng hoảng.

Ví dụ tự soạn (nguyên bản, không phải đề thật)

Ví dụ 1 Tính giá trị sin(7π/6).

Giải: viết 7π/6 thành π + π/6. k = 2, chẵn, tên hàm giữ nguyên, vẫn là sin. Coi π/6 là góc nhọn, π + π/6 ở góc phần tư thứ ba, sin ở góc phần tư thứ ba là âm. Vậy sin(7π/6) = −sin(π/6) = −1/2.

Ví dụ 2 Tìm chu kỳ dương nhỏ nhất của y = 3 sin(2x − π/3).

Giải: ở đây ω = 2, T = 2π/|ω| = 2π/2 = π. Biên độ 3 và −π/3 đều không ảnh hưởng chu kỳ.

Ví dụ 3 Tìm chu kỳ dương nhỏ nhất của y = tan(3x + π/4).

Giải: tan dùng T = π/|ω|, ω = 3, nên T = π/3. Nếu áp nhầm thành 2π/|ω| = 2π/3 thì sai.

Ví dụ 4 Xác định chu kỳ dương nhỏ nhất và tính chẵn lẻ của y = 2 cos(x/2).

Giải: ω = 1/2, T = 2π/(1/2) = 4π. Và vì cos(−x/2) = cos(x/2) nên là hàm chẵn; hệ số 2 phía trước không ảnh hưởng tính chẵn lẻ. Đáp số: chu kỳ dương nhỏ nhất 4π, hàm chẵn.

Ví dụ 5 Xét tính đơn điệu của y = cos x trên khoảng (0, π/2).

Giải: khoảng nghịch biến của cos là [2kπ, π + 2kπ], k là số nguyên. Lấy k = 0, được [0, π]. Khoảng (0, π/2) nằm trong [0, π], nên y = cos x nghịch biến trên (0, π/2).

Danh sách lỗi thường gặp

  • Khi xét dấu, α luôn coi là góc nhọn, đừng thay giá trị thật của nó.
  • Công thức chu kỳ có dấu giá trị tuyệt đối ở mẫu: T = 2π/|ω|.
  • Chu kỳ tan, cot là π/|ω|, không phải 2π/|ω|.
  • Tính đơn điệu của tan phải viết “trên mỗi khoảng”, không được viết “trên toàn bộ tập xác định”.
  • Đừng lẫn radian và độ: 2π và 360° là cùng một chu kỳ.
  • Đừng nhớ nhầm tập giá trị: sin, cos là [−1, 1], tan, cot là toàn bộ số thực.
  • Đừng nhớ nhầm tính chẵn lẻ: sin, tan, cot là hàm lẻ, cos là hàm chẵn.

Gợi ý ôn tập (gợi ý học tập, không phải quy định chính thức)

Nên đi theo thứ tự này:

  1. Trước tiên thuộc giá trị các góc đặc biệt và câu vè công thức cung liên kết, mỗi ngày dành vài phút viết lại một lần, viết đến mức không cần nghĩ.
  2. Sau đó luyện riêng công thức chu kỳ, xếp sin, cos thành một nhóm, tan, cot thành một nhóm, luyện tách ra để tránh lẫn.
  3. Tiếp theo dùng phương pháp năm điểm vẽ đồ thị phác, khi vẽ thì đánh dấu chu kỳ, giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất.
  4. Cuối cùng làm các bài xét tính chất, trọng tâm là khoảng đơn điệu và tính chẵn lẻ.

Về phân bổ thời gian, ba mảng kiến thức cộng lại 22 câu, trong đó đồ thị sin–cos 10 câu, cả 7 bộ đề đều ra, nên làm chắc phần này trước rồi bổ sung tan–cot. Nếu nhìn chung còn chưa nhớ hết công thức, có thể xem trước Toán CSCA lượng giác: 7 bộ đề thật 71 câu, nên thuộc công thức nào trước để đi qua một lượt công thức của chương này; muốn biết trước mình đang ở đâu trong chương, có thể xem phân bố điểm thi của 7 bộ đề 333 câu.

Bước tiếp theo

Tại CSCA.PRO, bạn có thể làm trước một bài chẩn đoán 15 phút để xem mức nắm phần lượng giác của mình, rồi vào trung tâm học Toán luyện theo từng mảng kiến thức.

Đọc thêm

Last verified on November 8, 2026. CSCA·PRO is an independent exam-prep platform, not affiliated with the official CSCA exam or its organizers; exam arrangements follow official announcements.

Want to know which questions slow you down?A 15-minute level test with a report as soon as you submit.
Free level test
What does this mean for you? Ask usThe CSCA·PRO team replies