Các loại lực thường gặp trong CSCA Vật lý: lực đàn hồi, trọng lực và lực ma sát trong 16 câu hỏi đề thi thật

“Các loại lực thường gặp” trong CSCA Vật lý có tổng cộng 16 câu trong 4 bộ đề thi thật: lực đàn hồi và định luật Hooke 5 câu, trọng lực 5 câu, ma sát nghỉ và ma sát trượt 6 câu. Bài này nói rõ G=mg, f=μN và cách tìm ma sát nghỉ theo trạng thái chuyển động, kèm ba ví dụ tự biên soạn và những lỗi dễ m

Rédaction CSCA·PRO8 novembre 2026 · 9 min de lecture
CSCA·PRO

Phần này thi bao nhiêu: 16 câu, cả 4 bộ đề đều xuất hiện

CSCA Vật lý là 60 phút, 48 câu trắc nghiệm chọn một đáp án, trong năm mô-đun thì cơ học là lớn nhất. Ở phần đầu của cơ học, “các loại lực thường gặp” là một mảng nhỏ rất đáng đầu tư: trong 4 bộ đề thi thật do chúng tôi thống kê, tổng cộng 188 câu, kiến thức này có 16 câu, và cả 4 bộ đề đều có. Nói cách khác, dù bạn thi buổi nào, khả năng gặp lực đàn hồi, trọng lực hay lực ma sát đều rất cao.

16 câu này chia thành ba phần: lực đàn hồi và định luật Hooke 5 câu, độ lớn và phương chiều của trọng lực 5 câu, ma sát nghỉ và ma sát trượt 6 câu. Khi thống kê, mỗi câu chỉ được xếp vào một điểm kiến thức theo trọng tâm chính và chỉ tính một lần; con số này chỉ phản ánh đề thi thật trong quá khứ, không phải cam kết ra đề của cơ quan chính thức.

Số câu không nhiều, nhưng đều là kiến thức nền. Phần phân tích lực, định luật Newton, công cơ học phía sau đều được xây trên ba loại lực này. Bài này sẽ nói rõ cả ba mảng, kèm ba ví dụ tự biên soạn, và cuối cùng liệt kê những chỗ dễ mất điểm nhất. Về cách sắp xếp toàn bộ phần cơ học, bạn có thể xem Cách ôn phần cơ học CSCA Vật lý: trong 188 câu của 4 bộ đề thi thật có 121 câu là cơ học.

Cần nắm: ba công thức, một điểm khác biệt

Lực đàn hồi và định luật Hooke

Lực đàn hồi của lò xo tỉ lệ thuận với độ biến dạng:

F = kx

x là độ dãn hoặc độ nén, không phải tổng chiều dài của lò xo. k gọi là hệ số đàn hồi (độ cứng của lò xo). Một số bài trên trang này cho hệ số đàn hồi bằng N/cm, một số sách giáo khoa tiếng Anh dùng N/m, quan hệ quy đổi là 1 N/cm = 100 N/m.

Trọng lực: G = mg

Sách giáo khoa Trung Quốc và các bài trên trang này dùng G để chỉ trọng lực, viết là G = mg; một số sách giáo khoa tiếng Anh dùng W để chỉ weight, viết là W = mg, ý nghĩa như nhau.

g trong sách giáo khoa Trung Quốc được viết là 9,8 N/kg; bài đơn giản hóa sẽ lấy 10 N/kg và ghi rõ trong đề. Một số sách giáo khoa tiếng Anh viết là 9,8 m/s², giá trị như nhau, chỉ khác cách viết đơn vị. Khi làm bài, trước hết xem đề cho giá trị nào rồi mới đặt bút. CSCA không được mang máy tính, nên đề thường cho những con số dễ tính.

Ma sát nghỉ và ma sát trượt

  • Ma sát trượt: khi vật đã trượt tương đối với nhau, f = μN. μ là hệ số ma sát trượt, N là áp lực pháp tuyến trên mặt tiếp xúc, không nhất thiết bằng trọng lực.
  • Ma sát nghỉ: khi vật chưa trượt tương đối, không thể tính bằng μN. Lực ma sát nghỉ phải tìm theo trạng thái chuyển động của vật: khi vật ở trạng thái cân bằng, lập phương trình cân bằng, độ lớn lực ma sát nghỉ bằng lực cân bằng với nó; khi vật có gia tốc, lập F_hợp = ma để tìm. Ma sát nghỉ thay đổi theo ngoại lực, lớn nhất không vượt quá ma sát nghỉ cực đại.

Một câu để nhớ: ma sát trượt thì dùng công thức, ma sát nghỉ thì xét trạng thái chuyển động.

Ví dụ tự biên soạn (3 câu, tự tính trước rồi xem lời giải)

Ví dụ 1 (định luật Hooke) Một lò xo có chiều dài ban đầu 10 cm, treo quả cân 2 N vào thì chiều dài thành 12 cm. Tìm hệ số đàn hồi k; cần treo thêm quả cân nặng bao nhiêu để lò xo dài 15 cm?

Lời giải: độ dãn x₁ = 12 − 10 = 2 cm = 0,02 m. k = F ÷ x₁ = 2 ÷ 0,02 = 100 N/m (tức 1 N/cm). Khi chiều dài là 15 cm, x₂ = 15 − 10 = 5 cm = 0,05 m. F = kx₂ = 100 × 0,05 = 5 N, tức tổng trọng lượng quả cân lúc này là 5 N; đã có 2 N, cần treo thêm 3 N. Đáp: k = 100 N/m; tổng 5 N, treo thêm 3 N là được.

Ví dụ 2 (trọng lực) Một vật khối lượng 2 kg, lần lượt lấy g = 10 N/kg và g = 9,8 N/kg, tìm trọng lượng của nó.

Lời giải: G = mg = 2 × 10 = 20 N; G = 2 × 9,8 = 19,6 N. Đáp: hai cách lấy g cho kết quả lần lượt là 20 N và 19,6 N. Trong cùng một bài chỉ dùng đúng giá trị g mà đề chỉ định.

Ví dụ 3 (ma sát nghỉ và ma sát trượt) Một thùng gỗ khối lượng 5 kg đặt trên mặt đất nằm ngang, hệ số ma sát trượt μ = 0,4, g lấy 10 N/kg. Đầu tiên đẩy bằng lực nằm ngang 10 N, thùng không chuyển động; sau đó đẩy bằng lực nằm ngang 25 N, thùng trượt đi. Tìm lực ma sát trong hai trường hợp, và hợp lực trong trường hợp thứ hai.

Lời giải: áp lực N = G = mg = 5 × 10 = 50 N. Lực ma sát trượt f = μN = 0,4 × 50 = 20 N. Trường hợp thứ nhất: 10 N nhỏ hơn 20 N, thùng không chuyển động, đang ở trạng thái cân bằng, ma sát nghỉ suy từ điều kiện cân bằng, f = 10 N, hợp lực bằng 0. Trường hợp thứ hai: thùng trượt, lực ma sát là ma sát trượt, f = 20 N; lực đẩy 25 N, hợp lực = 25 − 20 = 5 N, cùng chiều với lực đẩy. Đáp: với 10 N thì ma sát nghỉ là 10 N; với 25 N thì ma sát là 20 N, hợp lực 5 N.

Những chỗ dễ sai

  • Nhầm tổng chiều dài lò xo với độ biến dạng. x luôn là “chiều dài hiện tại trừ chiều dài ban đầu”, hoặc “chiều dài ban đầu trừ chiều dài hiện tại”, lấy giá trị dương.
  • Chưa thống nhất đơn vị. cm không đổi sang m, lại dùng k có đơn vị N/m để tính, kết quả sẽ lệch 100 lần. Thấy N/cm thì nhớ ngay 1 N/cm = 100 N/m.
  • Áp đặt f = μN cho ma sát nghỉ. Khi chưa có trượt tương đối, lực ma sát phải tìm theo trạng thái chuyển động: cân bằng thì lập phương trình cân bằng, có gia tốc thì lập F_hợp = ma, độ lớn có thể nhỏ hơn μN.
  • Cho rằng N nhất định bằng mg. Khi vật ở trên mặt phẳng nghiêng, hoặc còn lực khác theo phương thẳng đứng, áp lực không bằng trọng lực.
  • Dùng sai g. Đề ghi “g lấy 10 N/kg” thì dùng 10, không ghi thì dùng 9,8 N/kg. Sách giáo khoa Trung Quốc viết 9,8 N/kg, sách giáo khoa tiếng Anh viết 9,8 m/s², đừng để sự khác nhau giữa ký hiệu W và G làm rối.
  • Chiều của lực ma sát. Chiều của ma sát trượt ngược với chiều chuyển động tương đối, không phải lúc nào cũng ngược với chiều lực đẩy.

Gợi ý ôn tập

Dưới đây là thứ tự học tôi đề xuất, không phải quy định chính thức, bạn có thể điều chỉnh theo tình hình của mình:

  1. Học trọng lực trước, 5 câu, công thức đơn giản nhất, chỉ cần luyện kỹ G = mg và cách lấy g, tiện thể phân biệt rõ đơn vị của khối lượng và trọng lực.
  2. Tiếp theo là lực đàn hồi và định luật Hooke, 5 câu, trọng tâm là xác định đúng độ biến dạng và không sai khi đổi đơn vị. Khi làm bài, hãy vẽ một đoạn thẳng, đánh dấu chiều dài ban đầu và chiều dài hiện tại.
  3. Cuối cùng là ma sát, 6 câu, phần này cần phán đoán nhất: trước hết hỏi “vật đã chuyển động chưa”, rồi mới quyết định dùng phương trình cân bằng, dùng F_hợp = ma hay dùng f = μN.
  4. Đặt cả ba loại lực vào cùng một bài luyện vẽ sơ đồ lực: mỗi bài trước hết vẽ vật, đánh dấu G, N, f, rồi mới lập phương trình. Bước vẽ hình này chặn được phần lớn lỗi.

Ba mảng cộng lại là 16 câu, số câu không nhiều, tôi khuyên học một lần rồi kết lại bằng hai ba bài tổng hợp.

Bước tiếp theo

Muốn xem trước mình nắm ba mảng này đến đâu, bạn có thể làm một bài chẩn đoán 15 phút; muốn luyện có hệ thống theo từng điểm kiến thức, hãy vào Trung tâm học Vật lý. Cơ học chiếm 121 trong 188 câu của 4 bộ đề thi thật; cách phân chia thời gian cho mảng lớn này, bạn có thể xem CSCA Vật lý thi những gì: phân bố mô-đun trong 188 câu của 4 bộ đề thi thật.

Đọc thêm

Dernière vérification le 8 novembre 2026. CSCA·PRO est une plateforme de préparation indépendante, sans lien avec l’examen CSCA officiel ni ses organisateurs ; le calendrier des examens suit les annonces officielles.

Vous voulez savoir quels types de questions vous ralentissent ?Un test de niveau de 15 minutes, avec un rapport dès la remise de votre copie.
Test de niveau gratuit
Qu'est-ce que ça change pour vous ? Demandez-nousL'équipe CSCA·PRO vous répond