การคำนวณปริมาณสารในวิชาเคมี CSCA: เชื่อมสี่สูตร n, m, V, c เข้าด้วยกัน

บทความนี้อธิบายการคำนวณปริมาณสารในวิชาเคมี CSCA โดยเชื่อมสี่สูตร ได้แก่ n=m/M, n=V/Vm, c=n/V และหลักที่ว่าปริมาณสารละลายตัวถูกละลายคงเดิมก่อนและหลังการเจือจาง ให้เป็นเส้นเดียวกัน บทความเริ่มจากจำนวนข้อสอบจริงของสี่หัวข้อความรู้ แล้วพาไปดูขั้นตอนการแก้โจทย์แบบครบขั้นด้วยโจทย์ตัวอย่างที่เขียนขึ้นเอง ป

Ban biên tập CSCA·PRO8 tháng 11, 2026 · 3 phút đọc
CSCA·PRO

บทความนี้อธิบายการคำนวณปริมาณสารในวิชาเคมี CSCA คุณต้องเชื่อมสี่สูตรเข้าด้วยกัน ได้แก่ n=m/M, n=V/Vm, c=n/V และหลักที่ว่าปริมาณสารของตัวถูกละลายคงเดิมก่อนและหลังการเจือจาง วิชาเคมี CSCA ใช้เวลา 60 นาที มีข้อสอบปรนัยแบบเลือกตอบเดียว 48 ข้อ คะแนนเต็ม 100 เลือกสอบฉบับภาษาจีนหรือภาษาอังกฤษได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับข้อกำหนดของสถาบันที่คุณสมัครเป็นหลัก ในห้องสอบใช้เครื่องคิดเลขไม่ได้ เฉลี่ยข้อละ 75 วินาที ถ้าสูตรไม่แม่นและแปลงหน่วยไปมา เวลาจะหมดเร็วมาก

ทำไมจึงควรเรียนเรื่องนี้? ปริมาณสารเป็นประตูเข้าสู่การคำนวณทางเคมี ไม่ว่าจะเป็นมวล ปริมาตรของแก๊ส ความเข้มข้นของสารละลาย หรืออัตราส่วนโมลในสมการเคมี ล้วนต้องแปลงเป็น n ก่อนทั้งสิ้น ถ้าคุณเชื่อมสี่สูตรนี้ได้คล่อง การคำนวณปฏิกิริยาที่ตามมาจะราบรื่นขึ้นมาก

ส่วนนี้สอบกี่ข้อ: สี่หัวข้อความรู้รวม 15 ข้อ

ดูจำนวนข้อก่อน หัวข้อความรู้สี่ข้อด้านล่างนี้มาจากบท "ปริมาณสาร" ทั้งหมด โดยนับจากข้อสอบจริง 4 ชุด รวม 185 ข้อ:

  • ปริมาณสาร มวลโมลาร์ และจำนวนอนุภาค: 1 ข้อ มี 1 ชุดจาก 4 ชุดที่ออกเรื่องนี้
  • ปริมาตรโมลาร์ของแก๊สและกฎของอาโวกาโดร: 2 ข้อ มี 2 ชุดจาก 4 ชุดที่ออกเรื่องนี้
  • ความเข้มข้นของปริมาณสารและการเจือจางผสม: 5 ข้อ มี 3 ชุดจาก 4 ชุดที่ออกเรื่องนี้
  • ปริมาณสัมพันธ์ การคำนวณกรณีสารเกินและความบริสุทธิ์: 7 ข้อ มีทั้ง 4 ชุดจาก 4 ชุดที่ออกเรื่องนี้ โดยแบ่งเป็นการแปลงตามอัตราส่วนโมล 6 ข้อ และการพิจารณาสารจำกัดปริมาณ 1 ข้อ

นำหัวข้อความรู้สี่ข้อด้านบนมาบวกกันตรง ๆ: 1+2+5+7=15 ข้อ ที่นี่บวกเฉพาะสี่หัวข้อนี้เท่านั้น ไม่ได้คาดคะเนเนื้อหาส่วนอื่น สถิติสะท้อนเฉพาะข้อสอบจริงในอดีต ไม่ใช่คำมั่นจากผู้ออกข้อสอบ

เมื่อดูรายหัวข้อย่อย การแปลงตามอัตราส่วนโมลมี 6 ข้อ ถือเป็นหัวข้อย่อยที่ออกมากที่สุดในกลุ่มนี้ ดังนั้นอย่าท่องสูตรอย่างเดียว ต้องเชื่อมสูตรเข้ากับสมการเคมีให้ได้ด้วย ภาพรวมการกระจายเนื้อหาวิชาเคมีทั้งหมด ดูได้ที่วิชาเคมี CSCA สอบอะไร: 9 หมวดจากข้อสอบจริง 4 ชุด 185 ข้อ

เชื่อมสี่สูตรอย่างไร: เส้นหลักของการคำนวณปริมาณสารในวิชาเคมี CSCA

1. n=m/M: แปลงมวลเป็นปริมาณสาร

M คือมวลโมลาร์ หน่วย g·mol⁻¹ ส่วน n มีหน่วยเป็น mol แบบเรียนจีนเขียนหน่วยของมวลโมลาร์ว่า g·mol⁻¹ แบบเรียนภาษาอังกฤษบางเล่มเขียนว่า g/mol ซึ่งมีความหมายเดียวกัน

ถ้าโจทย์ให้มวลอะตอมสัมพัทธ์มา ให้ใช้ค่าตามโจทย์ อย่าใช้ค่าประมาณที่ต่างกันในข้อเดียวกัน ตัวอย่างเช่น โจทย์ให้ H=1, O=16 ดังนั้น M(H₂O)=18 g·mol⁻¹

จำนวนอนุภาคใช้ N=n×N_A แบบเรียนจีนเขียนค่าคงที่อาโวกาโดรว่า N_A โดยใช้ 6.02×10²³ mol⁻¹ และเขียนคำว่า "อนุภาค" ต่อท้ายค่าตัวเลข

2. n=V/Vm: แปลงปริมาตรแก๊สเป็นปริมาณสาร

สภาวะมาตรฐานคือ 0 °C, 101.325 kPa โดย Vm=22.4 L·mol⁻¹ สูตรนี้ใช้กับแก๊สเท่านั้น ถ้าโจทย์ไม่ได้บอกว่าเป็นสภาวะมาตรฐาน ก็อย่าเอา 22.4 ไปใช้ตรง ๆ

แบบเรียนจีนใช้ค่าตามนี้ ส่วน STP ในแบบเรียนภาษาอังกฤษบางเล่มใช้ 100 kPa ซึ่งเขียนว่า 22.7 L·mol⁻¹ เมื่ออ่านโจทย์ภาษาอังกฤษ ให้ดูเงื่อนไขและค่าคงที่ที่โจทย์ให้ก่อน

กฎของอาโวกาโดรกล่าวว่า แก๊สที่มีอุณหภูมิ ความดัน และปริมาตรเท่ากัน จะมีจำนวนโมเลกุลเท่ากัน แต่จำนวนอะตอมไม่จำเป็นต้องเท่ากัน ตัวอย่างเช่น CO₂ และ O₂ มีจำนวนโมเลกุลเท่ากัน แต่จำนวนอะตอมต่างกัน

3. c=n/V: สูตรความเข้มข้น

c คือความเข้มข้นของปริมาณสาร หน่วย mol·L⁻¹ และใช้ mol/L ก็ได้ V คือปริมาตรของสารละลาย ไม่ใช่ปริมาตรของตัวทำละลาย และต้องใช้หน่วย L ถ้าโจทย์ให้มาเป็น mL ให้หารด้วย 1000 ก่อน

4. การเจือจาง: c₁V₁ = c₂V₂

ปริมาณสารของตัวถูกละลายคงเดิมก่อนและหลังการเจือจาง ดังนั้น c₁V₁ = c₂V₂ โดย V₁ และ V₂ ต่างก็เป็นปริมาตรของสารละลาย ถ้าต้องหาความเข้มข้นหลังการเจือจาง ให้คำนวณปริมาณสารของตัวถูกละลายก่อน แล้วหารด้วยปริมาตรสารละลายสุดท้าย

ลำดับของสี่สูตรคือ: หา n จาก m หรือ V ของแก๊สก่อน แล้วหา c จาก n ต่อ เมื่อเจอปฏิกิริยา ให้เขียนสมการก่อน แปลง n ที่รู้ค่าเป็น n ที่ไม่รู้ค่าตามอัตราส่วนโมล แล้วจึงกลับไปที่ m, V หรือ c

โจทย์ตัวอย่างที่เขียนขึ้นเอง: เดินสูตรให้ครบหนึ่งรอบ

โจทย์สี่ข้อด้านล่างนี้เป็นโจทย์ตัวอย่างที่เขียนขึ้นเองทั้งหมด ตัวเลขง่าย ไม่ต้องใช้เครื่องคิดเลข

โจทย์ตัวอย่างที่ 1 (n=m/M กับจำนวนอนุภาค): น้ำ (H₂O) 9 g มีปริมาณสารเท่าไร มีโมเลกุลน้ำกี่โมเลกุล โจทย์ให้ H=1, O=16

วิธีทำ: M(H₂O)=1×2+16=18 g·mol⁻¹ ดังนั้น n=9÷18=0.5 mol และ N=0.5×6.02×10²³=3.01×10²³ อนุภาค ตอบ: 0.5 mol มีโมเลกุลน้ำ 3.01×10²³ อนุภาค

โจทย์ตัวอย่างที่ 2 (n=V/Vm กับ c=n/V): ที่สภาวะมาตรฐาน แก๊ส HCl 2.24 L ละลายในน้ำจนหมด แล้วปรับเป็นสารละลาย 100 mL จงหาปริมาณสารของตัวถูกละลายและความเข้มข้นของปริมาณสารของสารละลาย

วิธีทำ: n(HCl)=2.24÷22.4=0.1 mol, V=100 mL=0.100 L ดังนั้น c=0.1÷0.100=1 mol·L⁻¹ ตอบ: ตัวถูกละลาย 0.1 mol ความเข้มข้น 1 mol·L⁻¹

โจทย์ตัวอย่างที่ 3 (การเจือจาง): ตวงสารละลาย NaCl ความเข้มข้น 1 mol·L⁻¹ มา 20 mL เติมน้ำเจือจางจนถึง 100 mL จงหาความเข้มข้นของปริมาณสารของ NaCl หลังการเจือจาง

วิธีทำ: ก่อนเจือจาง n=1×0.020=0.020 mol ตัวถูกละลายคงเดิมก่อนและหลังการเจือจาง หลังเจือจาง V=0.100 L ดังนั้น c=0.020÷0.100=0.2 mol·L⁻¹ หรือใช้ c₁V₁=c₂V₂: 1×20=c₂×100 จะได้ c₂=0.2 mol·L⁻¹ ตอบ: 0.2 mol·L⁻¹

โจทย์ตัวอย่างที่ 4 (อัตราส่วนโมล): 2H₂ + O₂ → 2H₂O ที่สภาวะมาตรฐาน H₂ 4.48 L ทำปฏิกิริยาจนหมด ต้องใช้ O₂ กี่ลิตร เกิด H₂O กี่กรัม โจทย์ให้ H=1, O=16

วิธีทำ: n(H₂)=4.48÷22.4=0.2 mol อัตราส่วนสัมประสิทธิ์ H₂∶O₂=2∶1 ดังนั้น n(O₂)=0.2÷2=0.1 mol และ V(O₂)=0.1×22.4=2.24 L อัตราส่วนสัมประสิทธิ์ H₂∶H₂O=2∶2=1∶1 ดังนั้น n(H₂O)=0.2 mol และ m(H₂O)=0.2×18=3.6 g ตอบ: ต้องใช้ O₂ 2.24 L เกิด H₂O 3.6 g

จุดที่มักพลาด: ดูเงื่อนไขก่อน แล้วจึงแทนสูตร

  • ห้ามใช้ 22.4 มั่ว: ดูก่อนว่าเป็นสภาวะมาตรฐานหรือไม่ แล้วดูว่าสารนั้นเป็นแก๊สหรือไม่ ถ้าไม่ใช่สภาวะมาตรฐาน ให้ทำตามเงื่อนไขที่โจทย์ให้
  • V คือปริมาตรของสารละลาย: V ใน c=n/V ไม่ใช่ปริมาตรของน้ำ ถ้าโจทย์ให้มาเป็น mL ให้แปลงเป็น L ก่อน
  • การเจือจางให้ดูคำว่า "เจือจางจนถึง": V₂ ใน c₁V₁=c₂V₂ คือปริมาตรสารละลายสุดท้ายหลังการเจือจาง ไม่ใช่ปริมาตรน้ำที่เติมเข้าไป
  • อย่าใช้มวลอะตอมสัมพัทธ์ปนกัน: โจทย์ให้ค่าอะไรก็ใช้ค่านั้น อย่าใช้ 24 บ้าง 24.3 บ้างในข้อเดียวกัน
  • แยกโมเลกุลกับอะตอมให้ออก: CO₂ 1 mol มีโมเลกุล CO₂ 1 mol มีอะตอม C 1 mol และอะตอม O 2 mol ปริมาณสารของอะตอมรวมคือ 3 mol ถ้าถาม "จำนวน" จึงค่อยคูณ N_A
  • อัตราส่วนโมลดูสัมประสิทธิ์: อย่าเอาอัตราส่วนมวลมาเป็นอัตราส่วนโมล เมื่อพิจารณาสารกำหนดปริมาณ ให้นำ n ของสารตั้งต้นแต่ละตัวหารด้วยสัมประสิทธิ์ของตัวเอง ตัวที่ผลหารน้อยกว่าจะถูกใช้หมดก่อน

คำแนะนำในการทบทวน (ข้อเสนอแนะจากผู้เขียน ไม่ใช่ข้อกำหนดอย่างเป็นทางการ)

ข้อเสนอแนะด้านล่างนี้เป็นคำแนะนำในการเรียน ไม่ใช่ข้อกำหนดอย่างเป็นทางการ คุณปรับตามเวลาของตัวเองได้:

  1. ฝึกหน่วยก่อน: แปลงระหว่าง g, mol, L, mL ให้เร็ว โดยเฉพาะการแปลง mL เป็น L
  2. แยกฝึกทีละสูตร: n=m/M, n=V/Vm, c=n/V, c₁V₁=c₂V₂ ให้แต่ละสูตรเริ่มจากโจทย์ง่าย ๆ สองสามข้อ โดยต้องเขียนหน่วยให้ครบ
  3. แล้วจึงฝึกการเชื่อมสูตร: m→n→c; V ของแก๊ส→n→c; c₁V₁→c₂V₂ แต่ละขั้นทำการแปลงเดียว เขียนในกระดาษทดให้ชัด
  4. สุดท้ายฝึกอัตราส่วนโมล: ดุลสมการก่อน คำนวณ n ของสารที่รู้ค่า หา n ของสารที่ไม่รู้ค่าตามอัตราส่วนสัมประสิทธิ์ แล้วจึงกลับไปที่มวล ปริมาตรแก๊ส หรือความเข้มข้นที่โจทย์ถาม
  5. ปกติไม่ใช้เครื่องคิดเลข: ฝึกคิดเลขง่าย ๆ ในใจให้มาก ในห้องสอบเฉลี่ยข้อละ 75 วินาที สูตรแม่นและแปลงหน่วยเร็วเท่านั้นจึงจะเหลือเวลาอ่านโจทย์

ขั้นต่อไป

เริ่มจากทำแบบทดสอบวินิจฉัย 15 นาที ดูว่าตัวเองติดอยู่ที่ขั้น "แปลงมวลเป็น n" "แปลงแก๊สเป็น n" "ความเข้มข้น" หรือ "อัตราส่วนโมล" แล้วไปเรียนและฝึกตามหัวข้อความรู้ที่ศูนย์การเรียนรู้วิชาเคมี

อ่านเพิ่มเติม

Xác minh lần cuối vào 8 tháng 11, 2026. CSCA·PRO là nền tảng ôn thi độc lập, không liên kết với kỳ thi CSCA chính thức hay ban tổ chức kỳ thi; việc tổ chức kỳ thi căn cứ vào thông báo chính thức.

Bạn muốn biết mình chậm nhất ở dạng câu nào?Bài kiểm tra trình độ 15 phút, nộp bài là có báo cáo ngay.
Kiểm tra trình độ miễn phí
Điều này nghĩa là gì với bạn? Hỏi chúng tôiĐội ngũ CSCA·PRO trả lời